Op bevel van burgemeester Schampers werd het Vrouwenverzetskamp ontruimd

VOLKEL | Begin deze maand, op woensdag 9 augustus, werden vijftien Nederlandse, Amerikaanse en Duitse activisten van het Vredeskamp opgepakt toen zij probeerden onder het hek van Vliegbasis Volkel door te graven. Net als het Vrouwenverzetskamp dat in 1984 vijf maanden lang standhield bij de vliegbasis spraken zij zich uit tegen militarisme, milieuvervuiling en de kernwapens die op de vliegbasis liggen. Vorige week keek het eerste deel van dit tweedelig artikel terug op waarom en hoe deze vrouwen zich verzetten tegen de kernwapens in Volkel. In dit tweede deel lees je hoe burgers uit de omgeving reageerden op het Vrouwenverzetskamp, waarom burgemeester Gerard Schampers het kamp door de ME liet ontruimen en hoe hij daarna de grondwet overtrad.

Door Koen de Visscher

Goede buren
De relatie tussen de vrouwen in het verzetskamp en de burgers van Volkel, Uden en omgeving was meestal erg goed. Een vrouw vertelde aan verslaggevers van het Brabants Dagblad: “De buurt is ons goedgezind. We mogen bij onze buren bellen en vaak komen ze vragen hoe het met ons is. Ook komen er wel eens kinderen die gestuurd worden door school om een verhaaltje voor het schoolkrantje te maken. In het verleden kwam er ook nog wel eens personeel van de vliegbasis praten. Maar dat mag niet meer. Ook een mooi voorbeeld is een man in driedelig kostuumpak, die met een bos rozen uit zijn auto stapte en ons de bloemen gaf.” Toen het gedurende de eerste week van het kamp in januari 1984 begon te sneeuwen brachten buren hout en een gaskachel. Het kamp organiseerde ook open dagen zoals de ‘druk bezochte zonnige en heel gezellige open dag op 19 februari’ en een ‘kinderdag’ op 13 mei.

Aanvallen
Er waren echter ook genoeg mensen die niet blij waren met het vrouwenkamp. De Vrouwenkrant van april schrijft dat er mannen toeterden en scholden als ze voorbijreden en dat ‘ook wel eens een groepje dronkenlappen ’s nachts op bezoek was geweest’. Gedurende het bestaan van het kamp waren er verschillende aanvallen waarbij de vrouwen het doelwit waren. Zo was er een man die rotjes naar de vrouwen gooide, iemand stichtte brand waardoor al het brandhout verloren ging, vrouwen werden onder gesproeid met vloeibare mest, mannen uit Zeeland lieten rode mieren los in het kamp, de auto van een bezoeker werd op zijn zij gegooid, de ramen van een caravan werden vernield, diezelfde caravan werd later in brand gestoken en tot slot vernielden vier jongens ‘s nachts een deel van het kamp en gooiden ze een open gasfles naar binnen gooiden in een tent waar vrouwen sliepen.

(Foto: Stichting Het Uden-archief van Bressers, collectie Robert de Winter)

Ontruiming
Dat de vrouwen herhaaldelijk werden belaagd leidde uiteindelijk mede tot de ontruiming van het kamp. Hoewel de vrouwen nooit officieel toestemming hadden gekregen werd het kamp door de burgemeester van Uden, Gerard Schampers, lange tijd getolereerd. Door de verschillende aanvallen tegen de vrouwen ging hij echter twijfelen. De burgemeester van de toenmalige gemeente Zeeland, Ben Schellekens, was vanaf het begin al tegen de demonstraties die soms ook op Zeeland’s grondgebied plaatsvonden. Tegen het Brabants Dagblad zei hij in mei: “Bij de Zeelandse bevolking nadert het punt van verzadiging.” In juni werd het toch ook Schampers te veel. Op 25 juni 1984 stuurde hij een brief naar het Vrouwenverzetskamp waarin hij uitlegde dat hun aanwezigheid niet langer getolereerd zou worden. Hier waren twee redenen voor. Ten eerste was er door de Tweede Kamer een beslissing genomen over de plaatsing van de nieuwe kruisraketten van de NAVO en ten tweede zei de burgemeester de veiligheid van de vrouwen niet langer te kunnen garanderen vanwege de steeds gewelddadigere acties van tegenstanders. De vrouwen kregen een deadline voorgeschoteld voor 6 uur diezelfde avond. Toen zij deze deadline negeerden ontruimde de politie, op bevel van burgemeester Schampers, het kamp. Omdat een grote groep mensen zich had verzameld bij het kamp besloot Schampers om de ME in te zetten. Vrouwen die terug bleven keren nadat zij door de politie verwijderd waren werden door de politie beschermd tegen tegenstanders. De grond werd omgeploegd om een nieuw kamp te voorkomen.

Grondwet geschonden
Nadat het kamp was ontruimd besloot de burgemeester dat er geen nieuw kamp meer mocht komen en dat vrouwen die ‘binnen het zichtveld’ van de vliegbasis zouden komen door de politie drie kilometer daar vandaan zouden worden gebracht. In de Tweede Kamer werden vragen gesteld over deze vrijheidsontneming. Vrouwen van het verzetskamp gingen testen op wie deze regel precies van toepassing was, alleen de vrouwen uit het kamp of alle vrouwen? In november 1984 schreef burgemeester Schampers een brief aan Minister van Binnenlandse Zaken Koos Rietkerk om dit beleid uit te leggen. De minister gaf door aan de Kamer dat de maatregel op iedereen van toepassing was. Daarop schreef hij een brief schreef aan de Commissaris van de Koningin in Brabant, Dries van Agt, waarin hij uitlegde dat het verplaatsen van personen van de basis vandaan tegen artikel 15 van de grondwet was. Mensen werden namelijk onwettig van hun vrijheid beroofd. Van Agt gaf deze informatie weer door aan burgemeester Schampers.

Niet opgeven
Na de ontruiming van het Vrouwenverzetskamp en de beslissing van het College van B&W dat er geen nieuw kamp mocht komen, gaven de vrouwen niet op en probeerden ze meerdere keren een nieuw kamp op te zetten. Vrouwen drongen meerdere keren de basis binnen waarbij het soms uren duurde voordat zij werden opgemerkt. Ook met kerst 1984 drongen een aantal vrouwen door tot de basis voor een kerstwake. Pas toen zij de ruit van een hangar stuk sloegen en met een brandblusser naar binnen spoten werden ze opgepakt. Enkele pogingen om een nieuw kamp op te richten werden door de politie verhinderd. De vrouwen probeerden daarna om een stukje grond te kopen nabij de vliegbasis om hun protest voort te zetten. In het Udens Weekblad van 31 oktober 1984 deden zij een oproep: “Te huur, te koop, te geeft, stuk grond of schuur in de buurt van Vliegbasis Volkel.” Ook zetten ze een kamp op voor het gemeentehuis van Uden om hun verzoek om een nieuw kamp kracht bij te zetten. Maar een nieuw Vrouwenverzetskamp kwam er niet meer.

Deel 1 lees je hier: