Cyberaanvallen op mkb en gemeenten nemen toe: hoe kwetsbaar is de regio?

Lokale ondernemers en overheidsinstellingen steeds vaker doelwit van digitale dreigingen

UDEN | Het aantal cyberaanvallen op Nederlandse bedrijven en gemeenten is het afgelopen jaar opnieuw fors gestegen. Uit recente cijfers van het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) blijkt dat vooral middelgrote ondernemingen en semi-overheidsinstellingen steeds vaker het doelwit zijn van ransomware, datalekken en phishingcampagnes. Ook in Brabant blijft de dreiging niet abstract: meerdere gemeenten en bedrijven in de regio kregen de afgelopen maanden te maken met digitale incidenten. Een analyse van de oorzaken, gevolgen en mogelijke oplossingen.

Verschuivend dreigingslandschap

Waar cybercriminelen zich jarenlang vooral richtten op grote multinationals en financiële instellingen, is het speelveld de laatste jaren ingrijpend veranderd. Het mkb en lokale overheden beschikken doorgaans over minder uitgebreide beveiligingsinfrastructuur, maar verwerken wel grote hoeveelheden gevoelige persoonsgegevens. Dat maakt hen tot een aantrekkelijk doelwit.

Volgens het jaarlijkse Cybersecuritybeeld Nederland zijn er drie factoren die deze verschuiving verklaren:

- Toenemende digitalisering: Steeds meer bedrijfsprocessen draaien op cloudsoftware en ERP-systemen zoals Microsoft Dynamics 365 Business Central. Zonder adequate controle op autorisaties en toegangsrechten ontstaan kwetsbaarheden.

- Tekort aan IT-expertise: Veel middelgrote organisaties hebben geen eigen beveiligingsafdeling en zijn afhankelijk van externe partijen voor hun digitale weerbaarheid.

- Strengere wetgeving: De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) verplicht organisaties om aantoonbaar zorgvuldig met data om te gaan. Bij een datalek volgen niet alleen reputatieschade, maar ook forse boetes van de Autoriteit Persoonsgegevens.

Brabantse praktijk: incidenten dicht bij huis

De afgelopen maanden kwamen verschillende incidenten in Noord-Brabant aan het licht. Een gemeente in de regio moest tijdelijk systemen offline halen na een ransomware-aanval, en bij meerdere lokale ondernemers werden klantgegevens buitgemaakt via gerichte phishingmails. Hoewel de namen van betrokken organisaties niet altijd openbaar worden gemaakt, bevestigen brancheorganisaties dat het aantal meldingen bij de Autoriteit Persoonsgegevens in Brabant in lijn ligt met de landelijke stijging van ruim dertig procent.

Opvallend is dat de aanvallen steeds geraffineerder worden. Waar eerder vooral sprake was van brede, ongerichte campagnes, zien experts nu vaker aanvallen die specifiek zijn afgestemd op de software en werkprocessen van het doelwit. Organisaties die werken met gangbare ERP-systemen lopen daarbij extra risico als het autorisatiebeheer niet op orde is.

Preventie: van bewustwording naar concrete actie

Cybersecurityspecialisten benadrukken dat technische maatregelen alleen niet volstaan. Wat ontbreekt bij veel organisaties is een systematische aanpak waarbij zowel de techniek als de organisatorische processen worden doorgelicht. Een IT-audit biedt daarbij uitkomst: een onafhankelijke beoordeling van de digitale infrastructuur, het autorisatiebeheer en de naleving van privacywetgeving.

In de praktijk blijkt dat organisaties die periodiek een dergelijke audit laten uitvoeren, significant minder vaak slachtoffer worden van succesvolle aanvallen. De audit brengt niet alleen kwetsbaarheden in kaart, maar levert ook een concrete routekaart op voor verbeteringen.

Een voorbeeld van een gespecialiseerd bureau dat zich op dit terrein beweegt, is 2-control.nl. Dit Bredase IT-auditbureau, aangesloten bij beroepsorganisatie NOREA, richt zich specifiek op informatiebeveiliging, AVG-compliance en interne beheersing bij middelgrote en grote organisaties. Met een pragmatische aanpak in vier stappen — van pre-audit tot assuranceverklaring — maken zij IT-risico’s inzichtelijk, ook voor organisaties die draaien op Microsoft Dynamics-omgevingen. Het zijn dit soort onafhankelijke toetsingen die volgens experts het verschil kunnen maken tussen een kwetsbare en een weerbare organisatie.

Gemeenten onder druk

Niet alleen het bedrijfsleven, ook gemeenten in de regio staan voor een groeiende uitdaging. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) waarschuwde eerder dit jaar dat veel gemeenten hun informatiebeveiliging nog niet op het vereiste niveau hebben. De Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) stelt strenge eisen, maar de implementatie loopt in de praktijk vaak achter op het schema.

Voor inwoners van Uden en omgeving is dat geen abstracte kwestie. Gemeentelijke systemen bevatten uitgebreide persoonsgegevens: van BSN-nummers tot zorgdossiers. Een beveiligingsincident kan directe gevolgen hebben voor duizenden burgers.

Vooruitblik: wat staat de regio te wachten?

De verwachting is dat de druk op lokale organisaties de komende jaren verder zal toenemen. De opkomst van kunstmatige intelligentie maakt cyberaanvallen geavanceerder en moeilijker te detecteren. Tegelijkertijd worden de wettelijke eisen rondom digitale weerbaarheid aangescherpt, onder meer door de Europese NIS2-richtlijn die vanaf dit jaar ook voor een bredere groep bedrijven en instellingen geldt.

Voor ondernemers en bestuurders in de regio Uden betekent dit dat digitale veiligheid niet langer een onderwerp is dat kan worden uitgesteld. Periodieke audits, bewustwordingsprogramma’s voor medewerkers en een heldere incidentresponsprocedure zijn geen luxe meer, maar noodzaak.

De boodschap vanuit de cybersecuritysector is eenduidig: wacht niet tot het misgaat. De kosten van preventie wegen zelden op tegen de schade van een succesvolle aanval — financieel, operationeel én in het vertrouwen van klanten en inwoners.