Onder de Koepel van de Petruskerk: de bijzondere bouwstijl

Wim Schigt gaf jarenlang rondleidingen door de Petruskerk en kent alle verborgen schatten en tradities. Regelmatig vertelt hij in deze krant over deze markante Udense kerk en wat er allemaal valt te ontdekken. Dit keer gaat zijn verhaal over de neo-romano-gotische bouwstijl van deze mooie kerk. 

Door Wim Schigt. 

De Udense Sint Petruskerk is een van de zes koepelkerken in Nederland die zijn ontworpen door de Duitse architect Carl Weber. Het is een basilicale bouw in neo-romano-gotische stijl.

Basilicale bouw wil zeggen dat er raampartijen zijn direct boven de zijbeuken. Daarmee is het geen basiliek. Een kerk wordt basiliek als de paus een officiële eretitel aan de kerk verleent vanwege de historische, religieuze of culturele betekenis.

In de bouwstijl zijn elementen te herkennen die romaans zijn, maar ook neo-gotisch. Daarnaast zijn er ook Byzantijnse trekjes te ontdekken.
Neo staat voor nieuw. In de bouwstijl zien we dat bijvoorbeeld terug in de smalle ramen en de ribgewelven. Kijk naar de plafonds en je herkent onmiddellijk de ‘ribben’ die vanuit de hoeken naar het centrum van de gewelven lopen.

Het Romaans zie je terug in ronde vormen, bijvoorbeeld bij ramen of de ronde blinde vensters. Ook alternerende (afwisselende) kolommen en pilaren hebben slanke (gotische) en zware (romaans) vormen.
Gotisch zijn ook de luchtbogen die de neerwaartse kracht van het gebouw opvangen. Het zijn de bogen aan de buitenkant van de kerk waar je onderdoor kunt kijken. De byzantijnse invloed beperkt zich tot aanwezige rood-witte randen. Aansluitend bij de romaanse stijl is dat er relatief weinig torentjes, pinakeltjes en heiligen beelden zijn. Romaans is stevig en sober.

Het grondplan van de Sint Petruskerk is traditioneel uitgevoerd, dat wil zeggen dat de kerk is gebouwd in de vorm van een kruis. Vanaf de hoofdingang loopt het middenpad naar het altaar. Vanaf het altaar zijn naar rechts en links uitbouwen, het transept, het dwarsschip. Verderop eindigt achter het altaar de kerk in een ronding, de apsis. Rooms-katholieke kerken zijn vrijwel altijd gebouwd met de apsis gericht naar het oosten, waar ‘s ochtends de zon op komt. De kerk in Zeeland vormt daarop een uitzondering. Die is gebouwd met de apsis naar het westen.

Hoewel de Sint Petruskerk geen pelgrimskerk is, is de apsis wel gebouwd als ware die voor pelgrims bedoeld. In vroeger tijden ging de pelgrim op reis naar een kerk om daar in de apsis de beeltenis van een heilige te vereren. In de apsis van de Petruskerk in Uden staan in een kwart cirkel ook pilaren waar je achterlangs kunt lopen, als ware je een pelgrim.