Bijzondere samenwerking: Veldleeuwerik krijgt ruim baan in De Maashorst

MAASHORST | Een bijzondere samenwerking tussen Defensie, Staatsbosbeheer en waterschap Aa en Maas zorgt ervoor dat de veldleeuwerik meer ruimte krijgt in natuurgebied De Maashorst. Ruim 23 hectare voormalige landbouwgrond wordt omgevormd tot natuurgebied waar deze kwetsbare zangvogel kan broeden. De inrichting is onderdeel van de compensatie voor de uitbreiding van vliegbasis Eindhoven, waar de veldleeuwerik eveneens voorkomt.

Wie het geluid van een veldleeuwerik kent, vergeet het niet snel. Hoog boven open velden laat de kleine zangvogel zijn kenmerkende, lange en trillende lied horen. Een veldleeuwerik die een gebied kiest om te broeden, is een teken dat de omstandigheden goed zijn: er is voldoende rust, ruimte en variatie in de vegetatie. Toch staat de soort in Nederland onder druk. Door intensieve landbouw, verdroging en het verdwijnen van open landschappen zijn geschikte leefgebieden steeds schaarser geworden.

Ook op vliegbasis Eindhoven heeft de veldleeuwerik al jarenlang een plek. Door de geplande renovatie en uitbreiding van de vliegbasis moest Defensie daarom op zoek naar een passende compensatie voor het verlies aan leefgebied. Daarbij werd niet alleen gekeken naar een juridische verplichting, maar vooral naar een duurzame oplossing voor de natuur.

Die oplossing werd gevonden in De Maashorst. In maart 2026 werd een overeenkomst gesloten tussen de staat, Staatsbosbeheer en waterschap Aa en Maas. Het waterschap was al langer eigenaar van de grond en had de wens om deze percelen over te dragen aan Staatsbosbeheer om er natuur van te maken. Een provinciale subsidiestop maakte dit echter lastig, omdat het omzetten van landbouwgrond naar natuur gepaard gaat met een waardedaling van de grond.

De bijdrage van Defensie maakte het alsnog mogelijk om deze stap te zetten. Door de afwaardering van de landbouwgrond te financieren, kan Staatsbosbeheer de percelen aankopen en inrichten als natuurgebied. Een deel van deze nieuwe natuur wordt vervolgens gebruikt als officiële compensatie voor de werkzaamheden op vliegbasis Eindhoven.

De nieuwe natuur ligt aan de Brobbelbiesweg en Palmvenseweg in de gemeente Maashorst. De percelen zijn verdeeld in twee zones. Twee gebieden, samen ongeveer dertien hectare groot, zijn in het voorjaar van 2026 ingericht als geschikt broedgebied voor de veldleeuwerik. De overige delen blijven de komende vijf jaar beschikbaar als reservegebied voor Defensie, mocht aanvullende compensatie nodig zijn. Alle percelen zijn inmiddels opgenomen in het begrazingsbeheer, zodat de gebieden zich verder kunnen ontwikkelen.

De veldleeuwerik voelt zich thuis in open landschappen met een lage en gevarieerde begroeiing. De ideale vegetatie is tussen de twintig en vijftig centimeter hoog. De vogel is gevoelig voor bemesting, bestrijdingsmiddelen en intensief maaibeheer. Door het natuurbeheer van Staatsbosbeheer krijgen planten en dieren de ruimte om zich te ontwikkelen. De Maashorst biedt daarbij al een geschikte basis: de veldleeuwerik komt er nu ook al voor.

Om ervoor te zorgen dat het gebied ook in de toekomst beschikbaar blijft voor de natuur, legt Staatsbosbeheer een kwalitatieve verplichting vast in een notariële akte. Deze juridische afspraak blijft ook gelden bij een eventuele toekomstige eigenaar van de grond. Voor de reservegronden geldt daarnaast een kettingbeding, waarmee wordt vastgelegd dat deze gronden vijf jaar beschikbaar blijven als mogelijk compensatiegebied.

Het project laat zien dat natuurcompensatie meer kan zijn dan een verplicht nummer. Door de belangen van Defensie, Staatsbosbeheer en het waterschap met elkaar te verbinden, ontstaat een oplossing waar alle partijen én de natuur van profiteren. Landbouwgrond die jarenlang wachtte op een nieuwe bestemming krijgt alsnog de kans om natuurgebied te worden. En de veldleeuwerik krijgt er een nieuw thuis bij.

De inrichting van het compensatiegebied moest vóór het broedseizoen van maart afgerond zijn. En dat is gelukt: de veldleeuwerik kan nu ook in De Maashorst zijn karakteristieke gezang laten horen.