Waar ben je? Landelijke campagne tegen femicide

REGIO |  Elke acht dagen wordt in Nederland een vrouw gedood, vaak door haar partner of ex. In veel gevallen gaat hier een periode van dwingende controle aan vooraf: een patroon van manipulatie, dreiging en isolatie. Jaarlijks krijgen naar schatting 200.000 mensen hiermee te maken. Omdat de signalen vaak niet herkend worden, start het ministerie van Justitie en Veiligheid de publiekscampagne ‘Waar ben je?’ om bewustwording te vergroten en mensen aan te moedigen hulp te zoeken.

Een relatie die begint met veel aandacht en romantiek kan geleidelijk veranderen in een onveilige situatie. Dwingende controle kent diverse signalen: afspraken afzeggen, zich plots anders kleden, constant bereikbaar moeten zijn, maar ook chantage, gaslighting of het beperken van contact met familie en vrienden. Soms gaat dit samen met fysiek of seksueel geweld, wat in extreme gevallen eindigt in femicide.

Volgens staatssecretaris Rutte is het heel belangrijk dat mensen in de omgeving deze ‘rode vlaggen’ leren te herkennen. “Femicide is één van de meest voorspelbare vormen van moord. We moeten eerder ingrijpen”, aldus Rutte.

De Brabantse Gea Godwaldt werd in 2020 gedood door haar man toen ze aangaf te willen scheiden. Haar zus Barbara vertelt waarom het herkennen van de signalen van dwingende controle zo belangrijk is: “Ik zag van dichtbij hoe zogenaamd liefdevolle aandacht stap voor stap veranderde in angst en controle. De relatie leek in het begin heel leuk en romantisch. En net als bij de meeste relaties met dwingende controle ging het snel, zodat ze vlot samenwoonden. Tegelijkertijd werden haar keuzes langzaam beperkt. Het gebeurde steeds vaker dat Gea een afspraak op het laatste moment afzegde. Of dat ze tijdens een ruzie in de auto niet kon ontsnappen. Ook deed haar man aan gaslighting: hij liet Gea denken dat haar gedachten en gevoelens niet klopten, zodat ze aan zichzelf ging twijfelen. Pas na haar dood besef ik hoe duidelijk de signalen waren.”

Naast de campagne werkt de overheid aan verbeteringen in de aanpak van psychisch en huiselijk geweld. Politie en OM krijgen meer kennis en trainingen om patronen van dwingende controle beter te signaleren en vast te leggen in strafdossiers. Het ministerie bereidt bovendien een wetsvoorstel voor om psychisch geweld, met nadruk op dwingende controle, expliciet strafbaar te stellen.

Daarnaast komen er extra gespecialiseerde officieren van justitie, wordt het tijdelijk huisverbod versterkt en wordt ingezet op betere bescherming van slachtoffers via onder meer een ‘slachtofferdevice’ dat afstand tot de dader registreert. Ook in gezags- en omgangszaken wordt veiligheid nadrukkelijker meegewogen.
De campagne ‘Waar ben je?’ is onderdeel van het bredere plan ‘Stop femicide!’. Het ministerie werkt hierbij samen met partijen als Veilig Thuis, politie, Openbaar Ministerie, gemeenten, reclassering en zorgorganisaties. Ook platforms als Tinder besteden aandacht aan het thema om juist jongeren bewust te maken van (on)veilige relaties.

Dwingende controle en femicide raken vrouwen en meisjes van alle leeftijden en achtergronden. Door de signalen te herkennen kan je helpen het geweld te stoppen. Bel Veilig Thuis: 0800 2000. Dit kan ook anoniem. Of chat via www.veiligthuis.nl. Is er direct gevaar? Bel altijd 112.